وقتی از اروپا حرف می‌زنیم، معمولاً تصویر کشورهای ثروتمند و اقتصادهای قوی به ذهن می‌آید. اما این تصویر برای همه قاره صدق نمی‌کند؛ در بخش‌هایی از اروپا هنوز کشورهایی با درآمد پایینتر، فرصتهای شغلی محدودتر و سطح رفاه اقتصادی ضعیفتر وجود دارند.
مطابق با جدیدترین داده‌های بانک جهانی، فقیرترین کشور اروپا اوکراین است و کوزوو و مولداوی با فاصله کمی بعد از آن قرار دارند. در ادامه می‌بینیم این کشورها چرا به پایین جدول رسیده‌اند، وضعیت اعضای ضعیفتر اتحادیه اروپا چقدر متفاوت است و آیا فقیرتر بودن یک کشور لزوماً به معنی شرایط بدتر برای زندگی است یا عوامل دیگری هم در کارند.
در این مقاله از زرین‌پرداخت، برای اینکه مقایسه کشورها تحت‌تأثیر تفاوت سطح قیمت‌ها قرار نگیرد، رتبه‌بندی را براساس GDP سرانه بر مبنای برابری قدرت خرید (PPP) انجام داده‌ایم؛ معیاری که امکان مقایسه اقتصادی واقع‌بینانه‌تری میان کشورهای مختلف را فراهم میکند.
10 کشور فقیر اروپا
برای اینکه بفهمیم کدام کشور واقعاً فقیرتر است، فقط نگاه کردن به درآمد کافی نیست؛ چون قیمت کالاها و هزینه زندگی در همه کشورها یکسان نیست. برای همین از شاخص « GDP سرانه براساس برابری قدرت خرید» استفاده می‌کنیم که از اینجا به بعد آن را به اختصار PPP می‌نامیم.
این شاخص خیلی ساده بررسی میکند که با پول موجود در هر کشور، مردم تقریباً چه مقدار کالا و خدمات می‌توانند بخرند. به همین دلیل برای مقایسه وضعیت اقتصادی کشورهای مختلف مناسب‌تر است و کمک میکند فقط به عدد درآمد نگاه نکنیم، بلکه تفاوت قیمت‌ها را هم در نظر بگیریم.
جدول زیر براساس داده‌های سال 2025 بانک جهانی تنظیم شده است. در پاییز 1405 که این مقاله را می‌نویسیم، داده‌های وضعیت اقتصادی کشورها در سال 2026 هنوز توسط بانک جهانی ارائه نشده.
برای اینکه مقایسه دقیق و یکدست باشد، فقط کشورهایی را در نظر گرفته‌ایم که به‌طور کامل در اروپا قرار دارند. به همین دلیل روسیه و ترکیه که بخشی از خاکشان در آسیاست، و همین‌طور ارمنستان و گرجستان که در مرز اروپا و آسیا قرار میگیرند، در این رتبه‌بندی نیامده‌اند.
| رتبه | کشور | GDP سرانه بر اساس PPP (دلار بین‌المللی) |
| 1 | اوکراین | 18,904.9 |
| 2 | کوزوو | 19,263.3 |
| 3 | مولداوی | 19,995.8 |
| 4 | بوسنی و هرزگوین | 25,814.3 |
| 5 | مقدونیه شمالی | 28,028.6 |
| 6 | آلبانی | 28,220.8 |
| 7 | صربستان | 33,909.8 |
| 8 | بلاروس | 34,716.0 |
| 9 | مونته‌نگرو | 35,422.6 |
| 10 | بلغارستان | 44,451.1 |
دیدن نام اوکراین در رتبه اول احتمالاً برای هیچ‌کس عجیب نیست. اوکراین از سال 2022 درگیر جنگ است و این بحران نظامی گسترده، جایگاه اقتصادی آن‌ها را به‌شدت پایین آورده است.
اما این جایگاه صرفاً نتیجه جنگ فعلی نیست. اوکراین حتی در سال 2021 و پیش از شروع بحران نظامی هم با سرانه حدود 17.8 هزار دلار، سومین کشور فقیر این لیست بود. البته جنگ گسترده از سال 2022 ضربه سنگین‌تری به اقتصاد این کشور زد و در نهایت اوکراین را به قعر این جدول کشاند.
کوزوو و مولداوی هم در کنار اوکراین تنها کشورهایی هستند که PPP آن‌ها هنوز زیر 20 هزار دلار قرار دارد.
بلغارستان در رتبه دهم، تنها عضو اتحادیه اروپا در این فهرست است. این کشور از سال 2007 عضو اتحادیه اروپا بوده و PPP آن حدود 9 هزار دلار بیشتر از مونته‌نگرو در رتبه نهم است.
فقیرترین کشور اروپا کدام کشور است؟
همان‌طور که دیدیم، در حال حاضر اوکراین با پایینترین شاخص برابری قدرت خرید (PPP) (حدود 18.9 هزار دلار بین‌المللی در سال 2025) فقیرترین کشور اروپا محسوب می‌شود. هم‌زمان، جنگ و ناامنی باعث شده اوکراین در حال حاضر یکی از بدترین کشورهای اروپا برای زندگی و مهاجرت باشد.
جنگ گسترده از سال 2022 خسارت‌های سنگینی به اقتصاد این کشور زده و میلیون‌ها نفر را آواره کرده است. با این حال، طبق گزارش بانک جهانی، اوکراین حتی قبل از شروع جنگ هم از مشکلات اقتصادی عمیقی در رنج بود. مشکلاتی مثل بهره‌وری پایین نیروی کار و ضعف در محیط کسب‌وکار، از قبل در اقتصاد این کشور وجود داشت. شروع جنگ، این مشکلات را تشدید کرد و اوکراین را به پایینترین رتبه در اقتصاد اروپا رساند.
کوزوو در رتبه دوم، فاصله بسیار اندکی با اوکراین دارد؛ اما درگیر هیچ جنگی نیست و حتی رشد اقتصادی مثبت (حدود 3.6 درصد) را تجربه میکند.
پس چرا تا این حد در جدول پایین است؟
برخلاف اوکراین که اقتصادش زیر بار جنگ متوقف شده، مشکل کوزوو ریشه در ساختار و مدل اقتصادی خود این کشور دارد:
1. اقتصاد حواله‌محور: اقتصاد کوزوو به‌شدت وابسته به پولی است که مهاجران از خارج برای خانواده‌هایشان می‌فرستند. این حواله‌ها بیش از 17 درصد از کل تولید ناخالص داخلی (GDP) کوزوو را تشکیل می‌دهند. این یعنی چرخ اقتصاد تا حد زیادی با پول خارجی می‌چرخد، نه با تولیدات داخلی.
2. مشارکت پایین نیروی کار: کوزوو یکی از پایینترین نرخ‌های مشارکت نیروی کار را در اروپا دارد. نرخ مشارکت اقتصادی زنان بسیار پایین است و بیکاری جوانان یک معضل جدی محسوب می‌شود.
3. تولید و صادرات ضعیف: وقتی تولید داخلی ضعیف باشد، کشور به واردات وابسته می‌شود و نمی‌تواند ثروت جدیدی خلق کند.
به زبان ساده، اوکراین درگیر تخریب زیرساخت‌هاست که اقتصادش را متوقف کرده، اما کوزوو گرفتار یک ساختار اقتصادی کم‌بازده و وابسته به پول مهاجران است که جلوی رشد سریع آن را می‌گیرد.
فقیرترین کشورهای عضو اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا با خود قاره اروپا یکی نیست. 27 کشور عضو اتحادیه اروپا هستند، اما همه کشورهای اروپایی عضو این اتحادیه نیستند؛ ضمن اینکه همه اعضای اتحادیه اروپا در شنگن عضویت ندارند. علاوه بر این، بیشتر اعضای اتحادیه از یورو استفاده می‌کنند، اما چند کشور هنوز پول ملی خودشان را دارند. اگر می‌خواهید جایگاه یورو و ارزهای دیگر را با هم مقایسه کنید، مقاله ارزش پول‌های جهان را ببینید.
اگر فقط کشورهای عضو اتحادیه اروپا را بررسی کنیم، فاصله آن‌ها با پایینترین کشورهای جدول کل اروپا کاملاً مشخص می‌شود. در جدول قبلی، GDP سرانه مبتنی بر PPP از حدود 18.9 هزار دلار در اوکراین شروع می‌شد؛ اما در اتحادیه اروپا، پایینترین رقم بیش از 44 هزار دلار است.
جدول زیر 5 کشور عضو اتحادیه اروپا را نشان می‌دهد که در سال 2025 پایینترین GDP سرانه بر اساس PPP را داشته‌اند:
| رتبه در اتحادیه اروپا | کشور | GDP سرانه بر اساس PPP (دلار بین‌المللی) |
| 1 | بلغارستان | 44,451.1 |
| 2 | یونان | 45,263.6 |
| 3 | لتونی | 46,136.7 |
| 4 | اسلواکی | 49,308.7 |
| 5 | مجارستان | 49,837.6 |
اگر بخواهیم این آمار را با دقت بیشتری تحلیل کنیم، دو نکته کلیدی وجود دارد:
- بلغارستان و یونان تقریباً هم‌سطح‌اند. در داده‌های بانک جهانی، بلغارستان کمی پایینتر قرار می‌گیرد؛ اما آمار یوروستت (eurostat) نشان می‌دهد شاخص PPP در هر دو کشور حدود 68 درصد میانگین اتحادیه اروپاست.
- فاصله کمِ کشورهای بعدی. بعد از این پنج کشور هم رومانی، کرواسی و استونی قرار دارند و فاصله‌شان با مجارستان و اسلواکی زیاد نیست. بنابراین مرز پنج کشور اول خیلی سخت و قطعی نیست و چند کشور پایین جدول اتحادیه به هم نزدیک‌اند.
آیا ایتالیا کشور فقیری است؟
پاسخ کوتاه به این سوال منفی است. ایتالیا در مقیاس کشوری اصلاً اقتصاد فقیری محسوب نمی‌شود. سرانه قدرت خرید (PPP) این کشور در سال 2025 بیش از 62.8 هزار دلار است که فاصله بسیار زیادی با کشورهای پایین جدول قاره اروپا دارد. این رقم را می‌توانید در داده‌های بانک جهانی درباره GDP سرانه ایتالیا بر مبنای PPP ببینید.
پس چرا گاهی نام ایتالیا در کنار مشکلات اقتصادی شنیده می‌شود؟ دلیل اصلی این موضوع کوچک بودن اقتصاد ایتالیا نیست، بلکه توزیع نابرابر ثروت و نابرابری منطقه‌ای است.
این مشکلات را می‌توان در سه بخش خلاصه کرد:
- شکاف شدید شمال و جنوب: در داخل ایتالیا فاصله بزرگی بین مناطق ثروتمند و فقیر وجود دارد. برای مثال، تولید ناخالص سرانه در منطقه شمالی بولتزانو (Bolzano) بیش از 61 هزار یورو است، در حالی که این رقم در مناطق جنوبی مثل کالابریا (Calabria) به مرز 21 هزار یورو سقوط میکند.
- آمار بالای فقر در بخشی از جامعه: با وجود ثروت کلی کشور، حدود 5.7 میلیون نفر (نزدیک به 10 درصد جمعیت) در فقر مطلق زندگی می‌کنند. خطر قرار گرفتن در معرض فقر در جنوب ایتالیا حدود 38 درصد است، در حالی که این عدد برای شمال کشور تنها 13 درصد برآورد می‌شود.
- رشد ضعیف بهره‌وری و دستمزدها: اقتصاد ایتالیا سال‌هاست با رشد کند بهره‌وری روبه‌روست و عملکرد ضعیف دستمزدهای واقعی هم باعث شده بخشی از مردم افزایش محسوسی در قدرت خرید خود احساس نکنند. OECD در بررسی اقتصاد ایتالیا این مسئله را یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد کشور می‌داند.
اگر با ذهنیت مهاجرت این سوال را جستجو کرده‌اید، میانگین کشوری ایتالیا میتواند شما را کاملاً گمراه کند. برای کسی که قصد زندگی یا کار دارد، انتخاب منطقه از رتبه کلی کشور مهم‌تر است. بازار کار و سطح درآمد در میلان با مناطق جنوبی یکسان نیست؛ هرچند باید به یاد داشته باشید که شهرهای ثروتمند شمالی، هزینه زندگی به‌مراتب بالاتری هم دارند.
آیا فقیرترین کشور اروپا همان بدترین کشور اروپا برای زندگی است؟
خیر. آمارهای رسمی اروپا به‌روشنی هم نشان می‌دهند که با تغییر دادن معیار ارزیابی، جایگاه کشورها کاملاً جابه‌جا می‌شود.
بلغارستان و یونان از نظر سرانه قدرت خرید (PPP) در پایین جدول اتحادیه اروپا قرار دارند. اما اگر به‌جای اندازه کلی اقتصاد، معیار را روی مصرف واقعی فردی (Actual Individual Consumption) تنظیم کنیم، مردم مجارستان و لتونی قدرت مصرف پایین‌تری نسبت به بلغارستان دارند. بنابراین اقتصاد ضعیفتر لزوماً به معنای پایینترین سطح رفاه روزمره نیست.
شاخص‌های ذهنی و روانی هم تصویر کاملاً متفاوتی به ما می‌دهند. در آمار رضایت از زندگی اداره آمار کمیسیون اروپا (Eurostat)، بلغارستان با امتیاز 6.3 از 10 پایینترین جایگاه را در اتحادیه اروپا دارد. در مقابل، کشوری مثل رومانی که خودش جزو اقتصادهای ضعیفتر این اتحادیه است، با امتیاز 7.8 در کنار فنلاند در صدر جدول رضایت قرار گرفته است.
اگر هدفتان از بررسی این آمارها انتخاب مقصد مهاجرت است، رتبه اقتصادی فقط یک نقطه شروع است و پاسخ نهایی را به شما نمی‌دهد. وضعیت بازار کار، هزینه زندگی، امنیت، خدمات عمومی و حتی تفاوت بین شهرهای داخل یک کشور، نتیجه نهایی مقایسه را کاملاً تغییر می‌دهند.
جمع‌بندی؛ شکاف اقتصادی در دل قاره سبز
اگر بخواهیم به سؤال «فقیرترین کشورهای اروپا کدام‌اند؟» یک پاسخ سریع بدهیم، براساس GDP سرانه بر مبنای PPP در سال 2025، اوکراین پایینترین رقم را در میان کشورهای بررسی‌شده اروپا دارد. در بین اعضای اتحادیه اروپا نیز بلغارستان پایینترین جایگاه را دارد.
علاوه بر این، مرزهای اتحادیه اروپا یک تفاوت بزرگ ایجاد می‌کنند. حتی ضعیفترین کشورهای عضو این اتحادیه، شرایط بسیار بهتری نسبت به فقیرترین کشورهای خارج از آن دارند.
برای انتخاب مقصد مهاجرت، رتبه اقتصادی کل کشور معیار کاملی نیست. نابرابری‌های داخلی (مثل تفاوت شمال و جنوب ایتالیا) و هزینه‌های واقعی زندگی در هر شهر، تاثیر بسیار بیشتری روی رفاه روزمره شما دارند.
در نهایت، اگر مقصد خود را انتخاب کرده‌اید و به مرحله پرداخت هزینه‌های ارزی رسیده‌اید، محدودیت‌های پرداخت نباید مسیر شما را متوقف کنند. برای پرداخت سریع، امن و ریالی هزینه‌های سفارت، ویزا و هتل، می‌توانید روی خدمات زرین‌پرداخت حساب کنید.
