اگر میخواهید API شرکت OpenAI را خریداری کنید، اصلاً عجول نباشید! انواع مدلهای OpenAI و ChatGPT آنقدر زیاد هستند که باید ساعتها بگردید تا بالاخره بتوانید تشخیص دهید کدامیک برای شما مناسب است.
بعنوان نویسنده مقاله، هر صفحه وبسایت OpenAI را که باز کردم، با یک لیست بلندبالا از انواع مدلها روبهرو شدم. با این حال، تمام تلاشم را کردهام تا به سادهترین و خلاصهترین شیوه ممکن، تمام مدلهای در دسترس و اطلاعات ضروری آنها را برایتان بنویسم. توجه کنید که این بررسی، برای دوستانی نوشته شده است که قصد دارند OpenAI API خریداری کنند و از قابلیتهای ChatGPT در وبسایت و اپلیکیشن شخصیشان استفاده کنند.
انتظار میرود که در پایان این مقاله از زرین پرداخت، بتوانید تصمیم بگیرید کدام مدل مناسب پروژه شماست، هزینه آن چقدر است و در کل براساس نیازتان، بهصرفهترین انتخاب چیست؟
برای آموزش ساخت و خرید ChatGPT API، این مقاله را بخوانید.
مقایسه مدلهای ChatGPT API بر اساس نیاز شما
در تصویر زیر، بهترین مدلهای OpenAI را براساس انواع پروژه و نیازها آوردهایم. در ادامه مقاله، با جزئیات هر دستهبندی و تمام مدلهای در دسترس آن را معرفی میکنیم.
به این نکته دقت کنید: مدل و پلن API دو چیز متفاوت هستند
اگر برای اولین بار وارد پلتفرم OpenAI شوید و بخواهید حساب API خود را فعال کنید، در همان مراحل اولیه با گزینههایی مثل Free ،Prototype و Accelerate روبهرو میشوید که در واقع پلنهای موجود هستند و ارتباطی به مدلها ندارند. یعنی برای اینکه بتوانید، API دریافت کنید، ابتدا نیاز است که یک پلن خریداری کنید و در قدم بعد، نوع مدل را انتخاب کنید. این پلنها فقط سطح دسترسی، محدودیت درخواستها (Rate Limits)، سقف مصرف و ظرفیت استفاده از API را مشخص میکنند.
بنابراین ممکن است دو نفر هر دو از مدل GPT-5.5 استفاده کنند، اما یکی روی پلن Prototype باشد و دیگری روی Accelerate. در این حالت کیفیت و قیمت مدل یکسان است و فقط محدودیتهای استفاده از API تفاوت خواهد داشت.
1. مدلهای پیشرفته (Frontier Models) - جدیدترین و قویترین مدلهای OpenAI
| مدل | مناسب برای | ورودیها | خروجیها | Context window | قیمت (ورودی / خروجی به ازای هر 1 میلیون توکن) |
| GPT-5.5 | استدلال و منطق پیشرفته | متن، تصویر | متن | 1.05 میلیون توکن | 5 دلار / 30 دلار |
| GPT-5.5 Pro | پژوهش و تحلیل عمیق | متن، تصویر | متن | 1.05 میلیون توکن | 30 دلار / 180 دلار |
| GPT-5.4 | جایگزینشده توسط GPT-5.5 | متن، تصویر | متن | 1.05 میلیون توکن | 2.5 دلار / 15 دلار |
| GPT-5.4 Pro | جایگزینشده توسط GPT-5.5 Pro | متن، تصویر | متن | 1.05 میلیون توکن | 30 دلار / 180 دلار |
| GPT-5.4 Mini | استدلال و منطق با هزینه کمتر | متن، تصویر | متن | 400 هزار توکن | 0.75 دلار / 4.5 دلار |
| GPT-5.4 Nano | استدلال اقتصادی | متن، تصویر | متن | 400 هزار توکن | 0.20 دلار / 1.25 دلار |
| GPT-5.3 Codex | کدنویسی پیشرفته | متن، تصویر | متن | 400 هزار توکن | 1.75 دلار / 14 دلار |
GPT-5.5 | بهترین برای استدلال، حل مسائل پیچیده و تفکر منطقی
در زمان نگارش این مقاله (خرداد 1405)، GPT-5.5 جدیدترین مدل OpenAI است که در حل مسائل پیچیده، تکنیکال و علمی عالی عمل میکند. اگر دنبال قویترین و بهترین مدل OpenAI API برای ساخت ایجنتهای هوش مصنوعی، کدنویسی پیشرفته، تحلیل اسناد متنی/تصویری یا حل مسائل پیچیده هستید، GPT-5.5 بهترین گزینه است. این مدل همچنین قابلیت استفاده از کامپیوتر (Computer Use) را دارد و تواناییهای کدنویسی مدل مستقل Codex نیز در آن ادغام شده است.
بهطور کلی، تمام مدلهایی که تمرکز ویژهای روی تفکر منطقی دارن، چون از منابع بیشتری استفاده میکنن، گرانتر هستن. بنابراین، اگر کار شما به مسائل پیچیده و ریاضیاتی مربوط نمیشه، پیشنهاد میکنیم برای API، سمت این مدل نیاید!
GPT-5.5 Pro | باهوشترین و گرانترین برای تحقیق و پژوهش پیشرفته
GPT-5.5 Pro یکی از نسخههای GPT-5.5 است. این مدل را شاید بتوان باهوشترین و البته کندترین، در نظر گرفت؛ یعنی بهگونهای طراحی شده که هوشمندترین گزینه برای حل مسائل بسیار دشوار باشد و به همین، تامل و تفکر طولانیمدتی دارد.
مگر اینکه واقعاً به بالاترین سطح عملکرد و توانایی استدلال OpenAI نیاز داشته باشید، معمولاً انتخاب مناسبی برای استفاده روزمره «نیست».
GPT-5.4 Mini | مدل ارزان OpenAI API برای کدنویسی
GPT-5.4 Mini نسخه سریعتر و ارزانتر GPT-5.4 است که برای بسیاری از پروژههای عمومی، چتباتها و تسکهای از پیش تعیینشده جواب میدهد. در واقع اگر به قدرت GPT-5.4 نیاز دارید اما نمیخواهید مبلغ زیادی پرداخت کنید، این مدل میتواند هزینه شما را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و همزمان، پاسخگویی باکیفیتی داشته باشد.
GPT-5.4 Nano | ارزانترین مدل برای کارهای ساده و حجم بالای درخواستها
GPT-5.4 Nano سریعترین و اقتصادیترین مدل استدلالی OpenAI محسوب میشود. این مدل برای کارهایی مثل خلاصهسازی متن، دستهبندی محتوا، تحلیل دادههای ساختاریافته و سایر وظایفی که به پاسخ سریع و هزینه پایین نیاز دارند، گزینه بسیار مناسبی است.
GPT-5.4 Nano معمولاً برای پروژههایی که حجم درخواست بالایی دارن و نیاز چندانی به استدلال پیچیده ندارن، بهترین گزینه هست.
GPT-5.3 Codex | بهترین مدل برای کدنویسی پیشرفته
GPT-5.3 Codex بهطور ویژه برای کدنویسی Agentic در محیطهایی مثل Codex ،Cursor و Replit طراحی شده است. این مدل میتواند روی وظایف پیچیده برنامهنویسی، توسعه قابلیتهای جدید، ایجاد فانکشنها و اعمال تغییرات گسترده در پروژههای نرمافزاری عملکرد بسیار خوبی داشته باشد.
2. مدلهای تصویری - مدلهای مخصوص تولید و ویرایش تصویر
| مدل | مناسب برای | ورودیها | خروجیها | قیمت، براساس کیفیت و سایز تصویر |
| GPT Image 2 | تولید تصویر | متن، تصویر | تصویر | چیزی بین 0/006 تا 0/165 دلار |
GPT Image 2 | پیشرفتهترین مدل تولید تصویر
GPT Image 2 جانشین مدلهای تصویری DALL·E شرکت OpenAI است و یکی از بهترین مدلهای تبدیل متن به تصویر محسوب میشود. در حال حاضر، تنها مدل تولید تصویر در دسترس و باقی موارد همگی منسوخ شدهاند.
قیمتگذاری مدلهای تصویری OpenAI کمی پیچیده است، چون تصویرها براساس اندازه و کیفیتشان به توکن تبدیل میشوند. با این حال، هزینه آن خیلی بالا نیست.
3. مدلهای صوتی - برای تولید فایل صوتی، مکالمه زنده، تبدیل گفتار به متن و برعکس
| مدل | مناسب برای | ورودیها | خروجیها | Context Window | قیمت |
| Whisper-1 | تشخیص گفتار، ترجمه صوتی و تشخیص زبان | صوت | متن | - | 0.006 دلار به ازای هر دقیقه |
| GPT-Realtime-2 | تعاملات صوتی لحظهای با استدلال پیشرفته | متن، صوت، تصویر | متن، صوت | 128 هزار توکن | 4 دلار ورودی / 24 دلار خروجی |
| GPT-Realtime-Translate | ترجمه همزمان صدا به صدا | صوت | متن، صوت | 16 هزار توکن | 0.034 دلار، به ازای هر دقیقه |
| GPT-Realtime-Whisper | تبدیل گفتار به زیرنویس بهصورت لحظهای | صوت، متن | متن | 16 هزار توکن | 0.017 دلار، به ازای هر دقیقه |
| GPT-Realtime Mini | نسخه اقتصادی GPT-Realtime | متن، صوت | متن، صوت | 32 هزار توکن | 0.6 دلار ورودی / 2.4 دلار خروجی |
| gpt-audio-1.5 | دریافت، پردازش و تولید فایل صوتی | متن، صوت | متن، صوت | 128 هزار توکن | 2.5 دلار ورودی / 10 دلار خروجی |
| GPT-4o Transcribe Diarize | تبدیل گفتار به متن همراه با تشخیص گوینده | متن، صوت | متن | 16 هزار توکن | 2.5 دلار ورودی / 10 دلار خروجی |
| TTS-1 | تبدیل متن به گفتار با تمرکز بر سرعت | متن | صوت | - | 15 دلار به ازای 1 میلیون کاراکتر |
| TTS-1 HD | تبدیل متن به گفتار با تمرکز بر کیفیت | متن | صوت | - | 30 دلار به ازای 1 میلیون کاراکتر |
Whisper | محبوبترین مدل OpenAI برای تبدیل گفتار به متن
یکی از محبوبترین مدلهای OpenAI برای تبدیل گفتار به متن است. چیزی که این مدل را از سایر مدلها متمایز میکند، پشتیبانی از زبانهای مختلف، تشخیص خودکار زبان و امکان ترجمه گفتار به زبان دیگر است. به همین دلیل، توسعهدهندگان از Whisper برای ساخت سیستمهای رونویسی متن، زیرنویس خودکار و پردازش فایلهای صوتی چندزبانه استفاده میکنند.
gpt-audio-1.5 | بهترین مدل برای دریافت، پردازش و تولید صوت
اولین مدل تولید فایل صوتی OpenAI است که بهصورت عمومی در دسترس توسعهدهندگان قرار گرفته است. این مدل هم ورودی صوتی و هم خروجی صوتی را پشتیبانی میکند و از طریق Chat Completions API قابل استفاده است.
بهطور کلی، اگه میخواید یه دستیار صوتی، چتبات صوتی یا هر نوع اپلیکیشن مبتنی بر مکالمه صوتی بسازید، gpt-audio میتونه بهترین گزینه باشه.
GPT-Realtime-2 | برای مکالمه صوتی «زنده» با توانایی درک و استدلال
پیشرفتهترین مدل OpenAI برای مکالمات صوتی زنده (Realtime Voice) است. این مدل برای تعاملات گفتار به گفتار (Speech-to-Speech) طراحی شده و میتواند بدون نیاز به تبدیل جداگانه صدا به متن و بالعکس، مکالمات طبیعی و روانی داشته باشد.
GPT-Realtime-Translate | «ترجمه» و مکالمه زنده
یک مدل ترجمه زنده گفتار به گفتار (Speech-to-Speech) است که برای مکالمات چندزبانه و ترجمه همزمان طراحی شده است. این مدل هنگام دریافت صدای کاربر، بهصورت لحظهای ترجمه میکند و هم فایل صوتی ترجمهشده و هم متن ترجمه را در لحظه به شما تحویل میدهد.
GPT-Realtime-Whisper | برای تبدیل صوت به متن و تولید زیرنویس زنده
یک مدل تبدیل گفتار به متن (Speech-to-Text) است که برای پردازش زنده صدا و تبدیل به متن با کمترین تأخیر ممکن طراحی شده است. بیشتر برای کارهایی مناسب است که دقت تشخیص گفتار در کنار سرعت عمل اهمیت دارد؛ مثلا برای تولید زیرنویس زنده، دستیارهای صوتی و مراکز تماس.
GPT-4o Transcribe Diarize | تبدیل مکالمات چندنفره به متن و تشخیص گویندگان
یک مدل تشخیص گفتار (ASR) است که علاوه بر تبدیل صدا به متن، میتواند تشخیص بدهد هر بخش از مکالمه توسط چه کسی گفته شده است. به این قابلیت Speaker Diarization گفته میشود. به همین دلیل، این مدل برای یادداشتبرداری از جلسات، مصاحبهها، پادکستها، تماسهای تلفنی و هر نوع مکالمه چندنفره که نیاز به تفکیک گویندگان دارد، گزینه بسیار مناسبی محسوب میشود. این مدل فقط از طریق Transcription API در دسترس است.
4. مدلهای امبدینگ (Embedding Models) — برای تبدیل متن به بردارهای عددی و جستجوی معنایی
| مدل | مناسب برای | ورودیها | خروجیها | قیمت به ازای 1 میلیون توکن |
| text-embedding-3-large | جستجوی معنایی، RAG، خوشهبندی و دستهبندی دادهها | متن | بردار عددی (Embedding) | 0.13 دلار |
| text-embedding-3-small | جستجوی معنایی و… با هزینه کمتر | متن | بردار عددی (Embedding) | 0.02 دلار |
| text-embedding-ada-002 | مدل قدیمی امبدینگ با کمترین هزینه | متن | بردار عددی (Embedding) | 0.1 دلار |
بهطور کلی، مدلهای Embedding متن را به مجموعهای از اعداد تبدیل میکنند تا کامپیوتر بتواند میزان شباهت و ارتباط بین متنهای مختلف را درک کند. به همین دلیل، این مدلها مستقیماً برای تولید متن استفاده نمیشوند و بیشتر در پشتصحنه سیستمهای هوش مصنوعی کاربرد دارند.
بیشترین کاربرد امبدینگ در جستجوی هوشمند، خوشهبندی دادهها، تشخیص ناهنجاری و دستهبندی محتوا است.
5. سایر مدلها - همانطور که گفتیم، تمامی ندارند!
در پایان، پیشنهاد میکنیم که خودتان سری به صفحه رسمی مدلهای ChatGPT API بزنید. در اینجا تمام مدلهای در دسترس و منسوخشده را میتوانید مشاهده کنید. آنهایی که منسوخ شدهاند، کنارشان تگ "Deprecated" خورده است. برای مثال:
ما در هر دستهبندی، آخرین ورژنها را معرفی کردیم. در برخی موارد، هنوز هم میتوانید از ورژنهای قدیمیتر API بگیرید، اما چون تفاوت چندانی در قیمت ندارند، کار منطقیای نیست. همچنین، در عمل هم قابلیتها و تواناییهای آنها در ورژنهای بالاتر ادغام شده و ارتقا یافتهاند.
جمعبندی
در نهایت پس از مقایسه مدلهای OpenAI API، پیشنهاد میکنیم که جهت تصمیمگیری بهتر، این سه سؤال را از خودتان بپرسید:
- آیا کیفیت پاسخها برای من مهمتر است یا هزینه؟
- آیا پروژه من به استدلال و تفکر پیچیده نیاز دارد یا فقط پاسخهای ساده؟
- آیا قرار است متن، تصویر یا صوت پردازش کنم؟
اگر هنوز هم در تشخیص اینکه کدام مدل برای پروژه شما مناسبتر است مردد ماندهاید، میتوانید سؤالات خود را در بخش نظرات همین مقاله بپرسید تا در اسرع وقت شما را راهنمایی کنیم. اما اگر به نتیجه رسیدهاید، میتوانید برای خرید OpenAI API از وبسایت زرین پرداخت، اقدام کنید.
